Hoe Jezus’ kruisdood ons kan verlossen

Studiedag over Verzoening

Het kruis staat niet voor niets symbool voor het christelijk geloof zelf: Jezus’ kruisdood vormt de diepste kern ervan. Jezus brengt verlossing door aan het kruis een gruwelijke dood te sterven. Maar hoe kan het leven, de dood en de opstanding van één mens verlossing betekenen voor de mensheid?

In zijn nieuwste boek Het vergeten Evangelie stelt Reinier Sonneveld deze indringende vraag aan de orde:

Een van de grootste theologische vragen, die echter zelden fundamenteel wordt behandeld, is hoe dit individuele gevecht van Jezus betekenis voor de mensheid heeft. Waarom is de overwinning van een mens de redding van de mensheid? Hoe kan zijn gevecht met specifieke vormen van kwaad het verlies van het kwaad betekenen?

Twee antwoorden op deze hoe-vraag die in 2000 jaar kerkgeschiedenis een belangrijke rol hebben gespeeld, zijn de oud-christelijke Christus victor-benadering en het model van Verzoening door voldoening. Reinier Sonneveld voert in zijn boek een krachtig pleidooi voor het eerste model, dat de laatste decennia weer volop aandacht krijgt: Christus victor. De kern ervan is dat God koning wordt, en wel door de executie van Jezus. Toen Jezus werd gekruisigd, werd de mensheid gered. Verzoening gebeurt door wat God en mens van elkaar scheidt – het kwaad in en buiten ons – te overwinnen. Waar velen de Christus victor-benadering combineren met die van Verzoening door voldoening, wijst Sonneveld dit laatste model resoluut van de hand en betitelt hij aspecten ervan als ‘onbijbels’. Hij stelt scherpe vragen bij de gedachte dat God genoegdoening zou eisen, en dat Jezus plaatsvervangend de straf draagt en de schuld betaalt.

Doet Reinier Sonneveld recht aan het model van Verzoening door voldoening? Was Anselmus inderdaad zo’n beetje de eerste die ermee kwam, of heeft dit model wel vroegkerkelijke wortels zoals ook wordt verdedigd? Welke exegetische en bijbels-theologische argumenten zijn er voor beide ‘modellen’ van verzoening aan te dragen, en/of heeft Sonneveld gelijk dat het element van ‘genoegdoening’ niet bijbels te funderen is? Hoe functioneerde het Christus victor-model in de context van de vroege kerk? Hoe hebben juist deze twee modellen van verzoening een rol gespeeld in de kerkgeschiedenis, ten tijde van Reformatie en gereformeerde orthodoxie, maar ook in 20e-eeuwse en recente discussies over verzoening, in Nederland, Duitsland en de Angelsaksische wereld? Welke rol speelt de culturele context met betrekking tot de verzoeningsleer; kan de actuele context verklaren waarom de Christus victor-benadering momenteel zo in de belangstelling staat? Welke consequenties heeft de keuze voor een of een combinatie van beide benaderingen voor andere aspecten van je theologische visie, zoals de antropologie, godsleer, zondeleer en soteriologie? Hoe moeten we in het licht van het antwoord op deze vragen Het vergeten Evangelie beoordelen?

Het begin van de veertigdagentijd is een goed moment om bij deze indringende vragen rond de betekenis van Jezus’ kruisdood stil te staan. Tijdens de studiedag op 8 maart 2019 komen ze in lezingen van en gesprekken tussen Reinier Sonneveld, een panel deskundige theologen en de deelnemers aan de orde.

Programma

Opening en introductie

09.30 uur: William den Boer, dagvoorzitter: opening
09.45 uur: Reinier Sonneveld: Introductie – Het vergeten Evangelie

Blok 1: Bronnen:
Christus victor en Verzoening door voldoening in vroege kerk en Middeleeuwen

10.05 uur: Riemer Roukema: De betekenis van Jezus’ kruisdood in de vroege kerk
10.25 uur: Bernard van Vreeswijk: Anselmus en Verzoening door voldoening
10.45 uur: gespreksronde 1

11.00 uur: pauze

Blok 2: Spiegels:
Verzoening in de dialektische en Angelsaksische theologie

11.30 uur: Cees-Jan Smits: Ken uw plaats. Plaatsbekleding in de dialectische theologie
11.50 uur: Kees van Kralingen: Recente discussie over verzoening in de Angelsaksiche theologie
12.20 uur: gespreksronde 2

12.30 uur: pauze

Blok 3: Richtingwijzers:
Bijbels- en systematisch-theologische overwegingen rond Christus victor en Verzoening door voldoening

13.30 uur: Dolf te Velde: God, mens en zonde in gereformeerd perspectief
13.50 uur: Hans Burger: Genoegdoening in Bijbels-theologisch perspectief
14.10 uur: Gert-Jan Roest: Verzoening in context
14.35 uur: gespreksronde 3

15.00 uur: pauze

Bespreking en afronding

15.30 uur: reactie Reinier Sonneveld
15.45 uur: plenaire bespreking
16.30 uur: sluiting, hapje&drankje

Certificering

Deelname aan deze studiedag via PEPredikanten.nl levert een certificaat ter waarde van 0,25 EC op. Een certificaat van 3 EC is verkrijgbaar wanneer u zich inschrijft voor een aanvullende opdracht: schrijf een reflectieverslag van 1500-2500 woorden naar aanleiding van het bezoek van de studiedag en het bestuderen van zowel het Het vergeten Evangelie van Reinier Sonneveld als ten minste 300 pagina’s naar keuze uit een selectie recente literatuur waarin de bijbels-theologische fundering van ‘verzoening door voldoening’ ofwel Jezus’ plaatsvervangend straflijden wordt beargumenteerd, en 300 pagina’s naar keuze uit literatuur waarin andere modellen en benaderingen worden beargumenteerd.

Voorbereiding

Wilt u zich goed voorbereiden op de studiedag? Lees dan in elk geval Het vergeten Evangelie van Reinier Sonneveld. Daarnaast bestaat er veel recente literatuur waarin de bijbels-theologische fundering van ‘verzoening door voldoening’ wordt beargumenteerd. Hieronder een selectie aanbevolen literatuur; via de hyperlinks kunt u veel van deze teksten gratis lezen:

Wilt u zich verder verdiepen in andere modellen en benaderingen, dan kunt u uitstekend terecht bij de volgende literatuur:

  • Historisch belangrijk: Gustaf Aulén, Christus Victor. An Historical Study of the Three Main Types of the Idea of the Atonement (1931)
  • Gert-Jan Roest, The Gospel in the Western Context: A Missiological Reading of Christology in Dialogue with Hendrikus Berkhof and Colin Gunton, Studies in Reformed Theology (Leiden: Brill, 2018). De meest relevante delen zijn paragraaf 10.6 (209-211), 11.3 (226-232), 12.4 (253-257) en 16.2 (369-377).
  • Darrin W. Snyder Belousek, Atonement, Justice, and Peace: The Message of the Cross and the Mission of the Church (Eerdmans, 2011)
  • Tom Wright, The Day the Revolution began: reconsidering the meaning of Jesus’ crucifixion (HarperCollins Publishers Inc, 2016); Nederlandse vertaling: Tom Wright, Goede Vrijdag. De dag dat de Revolutie begon (Van Wijnen, 2018).
  • Colin Gunton, The Actuality of Atonement. A Study of Metaphor, Rationality and the Christian Tradition (T&T Clark, 2003)
  • James K. Beilby & Paul R. Eddy (eds.), The Nature of Atonement, four views (IVP, 2006)

Praktische informatie

Kosten: 

Locatie: Broederkerk te Kampen
Boekentafel: Uitgeverij Buijten & Schipperheijn